Noord-Limburg

17 februari 2020: Klimaatverandering en diversiteit door Ad Havermans

De eerste activiteit van 2020 ging over het actuele thema klimaatverandering. Natuurkenner en oud leraar Ad Havermans uit Weert had daarvoor, voor onze afdeling, een overzichtelijke presentatie samengesteld met feiten over klimaatverandering en biodiversiteit met een blik op de toekomst. In de presentatie lag het accent op Nederland terwijl ook mondiale situatie aan de orde kwam.
Hieronder staat een beknopte samenvatting van zijn presentatie.

Klimaatverandering
Uit onderzoek van luchtbelletjes in poolijs blijkt dat er altijd al een relatie is geweest tussen het CO2-gehalte  in de lucht en de temperatuur. Vroeger op school leerden we dat het koolzuurgehalte in de lucht 315 PPM  (0,0315%) was. Door het versneld toevoegen van CO2, m.n. door het gebruik van fossiele brandstoffen, is dat gehalte inmiddels gestegen tot 413 ppm (0,0413%).  De temperatuurstijging die daarmee gepaard gaat is het grootst op de polen met o.a. als gevolg het smelten van poolijs en stijging van de zeespiegel. Dit is 1 van de oorzaken van klimaatverandering en de extreme verschillen in temperatuur en neerslag. Op 25 juli 2019 was de maximale temperatuur in De Bilt 40,7 graden, een waarde die in ons land niet eerder was bereikt. De gemiddelde Neerslag in De Bilt is inmiddels gestegen van 750 mm naar 870 mm.
Als we geen maatregelen nemen zal de temperatuur in Nederland in het jaar 2100 met 3,1 graden zijn toegenomen. Op de polen is dat 8 graden.
In de toekomst verwachten we dat de problemen met betrekking tot water toenemen. Natte gebieden worden steeds natter en droge gebieden worden steeds droger.

Biodiversiteit
De verscheidenheid in levensvormen wordt biodiversiteit genoemd. Biodiversiteit wordt onderverdeeld in soortendiversiteit, macro-diversiteit (ecosystemen) en micro-diversiteit (genetische verschillen).
Het is altijd zo geweest dat er groepen bijkwamen en groepen verdwenen. Daarom kun je stellen dat biodiversiteit het leven bepaalt. De uitsterfsnelheid verschilt per soort. Voor zoogdieren is deze ongeveer 1 miljoen jaar. Het duurt dus nog een aantal jaren voordat de invloed van de mens op het klimaat op een natuurlijk manier verdwijnt.
Het aantal soorten per groep is het grootst bij insecten. Veel soorten uit deze groep zijn niet bekend, benoemd en beschreven.
De biodiversiteit in Nederland is klein. Daarom is het van groot belang om aandacht te besteden aan gebieden waar deze diversiteit het grootst is. Dit zijn veelal minder welvarende streken met een grote bevolkings- en welvaartsgroei. Hierdoor is de aanslag op de natuur juist hier gigantisch.
De biodiversiteit neemt versneld af door oorzaken als gebrek aan ruimte, versnippering, vermesting, bebouwing, verzuring, bestrijdingsmiddelen, over exploitatie, exoten, klimaatverandering, overbevolking enz. De wereldbevolking groei jaarlijks met ruim 75 miljoen mensen, het inwoneraantal van Duitsland.

Samenhang tussen klimaatverandering en biodiversiteit
Dat er een relatie is tussen klimaat en de verscheidenheid van leven is duidelijk. Dat betekent dat klimaatverandering de verscheidenheid in levensvormen zal doen veranderen.
Planten en dieren zullen verschillend reageren op veranderingen.
Zo kunnen ze:
- verplaatsen
- aanpassen (fonologisch, leren, evolutie)
- uitsterven.
Als organismen hun leefgebied verplaatsen of uitbreiden ten gevolgen van opwarming zullen ze zich, in ons land, vanuit het Zuiden uitbreiden. Voorbeelden uit het recente verleden zijn de wespenspin, de blauwvleugelsprinkhaan en de eikenprocessierups.
Aanpassen kan fonologisch door vervroeging en verlenging van het verblijf- of groeiseizoen. Ook kunnen dieren leren door bijvoorbeeld het aanpassen van hun voedsel. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het eten van de eikenprocessierupsen. Vogels kunnen hun trekgedrag aanpassen door minder ver te trekken of niet meer te trekken.
Evolutionair aanpassen kost veel tijd en is daardoor moeilijk waarneembaar.
Organismen die kou nodig hebben zullen uit opwarmende gebieden verdwijnen terwijl warmte minnende soorten zich permanent zullen vestigen. Bij de verwachte temperatuurstijging van 3,1 graad in 2100 is de verwachting dat 18% van onze planten en dieren zullen uitsterven. Bij 4 graden zou dat 30% zijn. De hersteltijd bedraagt zo’n 10 miljoen jaar.

Oplossingen
Gelukkig begint de bewustwording van het klimaatprobleem en de invloed van de mens daarop te verbeteren.
Hieronder staan een aantal aspecten waarbinnen mondiaal naar oplossingen wordt gezocht:
- behoud wat er is
- behoud van het primaire regenwoud
- instellen van zee-reservaten
-  prioriteit biodiversiteit
- herbebossing
- aanleg collidors
- vergroten van beschermde natuurgebieden
- natuurherstel
- transparante bedrijfsketens
- gedragsverandering
- monitoring
- tegengaan klimaatverandering
- wijzigingen binnen het economisch systeem
Voor Nederland zou je kunnen noemen:
- natuurbescherming helpt
- ecologiseer de landbouw
- verbeter de kwaliteit van natuurgebieden
- vergroot en verbind natuur
- vergroen stad en dorp
- kies voor natuur in water en moerassen
- investeer in herstel Noordzee-natuur
- deltaplan biodiversiteit
- stikstof (fosfaat) problematiek
- klimaatplannen/klimaatminister
- positieve instelling: een ieder kan een kleine bijdrage leveren
- bestrijden van invasieve planten.
  (zie http://alterias.be/nl/wat-kunnen-wij-bijdragen/mogelijke-oplossingen)

Conclusie
We kunnen concluderen dat het Ad Havermans is gelukt om, binnen beperkte tijd, veel aspecten met betrekking tot het trieste onderwerp klimaatverandering te behandelen. Na veel trieste boodschappen eindigde hij optimistisch door op te merken dat de problematiek volop in het daglicht staat en dat de overgang naar duurzame ontwikkeling is ingezet. De parate kennis van de inleider, in combinatie met een goede interactie met de ruim 40 aanwezigen, maakte de avond tot een boeiende en leerzame bijeenkomst.