Noord-Limburg

Woensdag 14 oktober 2026; Presentatie over plantenveredeling door Paul Heuvelmans

 

 

Op 14 oktober 2026 was de heer Paul Heuvelmans uit Panningen te gast bij Groei & Bloei Noord-Limburg. Hij verzorgde een lezing over plantenveredeling, een onderwerp waarbij heel wat komt kijken en dat dichter bij ons dagelijks leven staat dan we misschien denken.

Paul Heuvelmans is lid van onze eigen Groei & Bloei-afdeling en heeft in Wageningen een opleiding plantenveredeling gevolgd. Gedurende zijn loopbaan heeft hij bij verschillende bedrijven gewerkt die zich bezighouden met plantenvermeerdering en het veredelen van groenten en bloemen. De laatste jaren was hij werkzaam bij Nunhems Zaden in Haelen, waar hij onder andere betrokken was bij de veredeling van veldsla. Met zijn ruime praktijkervaring wist hij de aanwezigen mee te nemen in de wereld van de plantenveredeling. Vragen stellen kon overigens gedurende de hele lezing.

Van verzamelen naar veredelen

De lezing begon met een stukje geschiedenis. Planten speelden al in de vroegste tijden een belangrijke rol als voedselbron. Naast de jacht verzamelden mensen eetbare planten. In de loop der eeuwen gingen mensen steeds meer zelf planten selecteren en kweken.

Tot ongeveer 1930 gebeurde plantenveredeling voornamelijk door het selecteren van planten met gewenste eigenschappen. Vanaf 1953, toen de kennis over DNA en erfelijkheid zich verder ontwikkelde, kwamen er steeds meer mogelijkheden om gericht aan plantenveredeling te doen.

De resultaten zijn indrukwekkend. Sinds de jaren zestig is de opbrengst van gewassen door veredeling ongeveer zes keer zo groot geworden. Tegelijkertijd groeit het besef dat het steeds verder verhogen van de productie ook nadelen kan hebben. De balans tussen opbrengst, kwaliteit en duurzaamheid krijgt daarom steeds meer aandacht.

Een kijkje in de biologie van planten

Om te begrijpen hoe plantenveredeling werkt, nam Paul ons mee in de basis van de plantenbiologie. Hij legde het verschil uit tussen geslachtelijke en ongeslachtelijke vermeerdering en ging uitgebreid in op geslachtelijke voortplanting en erfelijkheid.

Onderwerpen als bloemen, bestuiving en bevruchting kwamen aan bod, maar ook selectie en overerving. Begrippen als DNA, steriel en fertiel, homozygoot en heterozygoot, diploid en polyploid, mutatie, dominant en recessief , genen, chomosomen, en generatie passeerden de revue.

Ook de verschillende generaties bij veredeling, aangeduid als F1, F2 , F3 enzovoorts, werden besproken. Om de werking van erfelijkheid en overerving inzichtelijk te maken, gebruikte Paul onder andere  gekleurde duploblokken. Zo werd duidelijk hoe eigenschappen van ouderplanten kunnen worden doorgegeven aan volgende generaties en waarom nakomelingen niet altijd dezelfde eigenschappen hebben.

Plantenveredeling: de natuur een handje helpen

Plantenveredeling is in feite het nabootsen en gericht beïnvloeden van processen die in de natuur ook plaatsvinden. Het is echter een langdurig proces. Er moet vaak jarenlang worden geselecteerd en gekruist voordat een plant met de gewenste eigenschappen ontstaat. Bovendien is een groot deel van de resultaten uiteindelijk niet bruikbaar voor de praktijk.

Paul vertelde ook over het ontwikkelen en op de markt brengen van hybridezaad. Hybridezaad heeft bepaalde kwalitatieve voordelen en functies, maar speelt uiteraard ook een commerciële rol binnen de zaadhandel.

Aan de hand van voorbeelden uit de praktijk werd duidelijk hoe ingewikkeld dit werk kan zijn. Zo kwamen komkommers, tomaten, sla en freesia's aan bod. Ook het gebruik van chemische stoffen, zoals colchicine, werd besproken.
Bij komkommers werd uitgelegd hoe je chemische stoffen kunt gebruiken om vruchtbare ouderplanten te krijgen.
Ook werd aandacht besteed aan de relatie tussen de uiteindelijke prijs van een zakje zaad en het vaak lange en kostbare traject dat aan de ontwikkeling ervan voorafgaat. Achter een ogenschijnlijk eenvoudig zakje zaad gaat dus heel wat onderzoek, kennis en werk schuil!

Een leerzame, maar pittige avond

Paul Heuvelmans wist zijn verhaal met veel kennis van zaken en praktijkervaring te brengen. Met behulp van een duidelijke PowerPointpresentatie werden de verschillende onderwerpen ondersteund en verduidelijkt. Hij stond dicht bij de aanwezigen en gaf op praktische vragen ook praktische antwoorden.

Er kwamen deze avond behoorlijk wat nieuwe begrippen voorbij. Voor de toehoorders was het dan ook een avond waarin veel informatie verwerkt moest worden. Maar juist door de heldere uitleg en de vele voorbeelden uit de praktijk kregen we een interessant kijkje in de wereld van de plantenveredeling.

We bedanken Paul Heuvelmans hartelijk voor zijn boeiende bijdrage en de leerzame avond.